Sirkeci Doğubank İş Hanı Elektronik Ticareti (1980)
İstanbul'da Paralel İthalat Konsol, Mikrobilgisayar ve Donanım Dolaşımını Şekillendiren Çok Katlı Ticaret Pasajı
İstanbul'un tarihi yarımadasındaki Sirkeci semtinde Hamidiye Caddesi üzerinde 1950'li yılların ortasında inşa edilen Doğubank İş Hanı, Türkiye'de 1980 sonrasında uygulanan dış ticaret serbestleşmesiyle birlikte ithal tüketici elektroniği, 8-bit ve 16-bit mikrobilgisayarlar, ev tipi oyun konsolları, modçip uygulamaları ve teknik onarım hizmetlerinin merkezi toptan ve spot pazarı haline gelmiştir.
1980 Sonrası Ticaret Serbestleşmesi ve Spot Piyasa Altyapısı
Haliç vapur iskeleleri ile Sirkeci Garı'na yürüme mesafesindeki ticaret bölgesinde 1955–1957 yılları arasında açılan altı katlı Doğubank İş Hanı, ilk dönemlerinde bankacılık birimleri, gümrük müşavirleri, saatçiler ve tıbbi cihaz satıcılarına ev sahipliği yaptı. Yapının tüketici elektroniği merkezine dönüşmesi, Türkiye'de 24 Ocak 1980 ekonomik istikrar ve serbestleşme kararlarıyla ithalat yasaklarının ve döviz kısıtlamalarının gevşetilmesine karşın bitmiş elektronik ürünlerde yüksek gümrük vergilerinin sürmesiyle hız kazandı. Sirkeci'nin limanlara, uluslararası demiryolu hatlarına ve Batı Avrupa, Orta Doğu ile Doğu Asya uzantılı bavul ticareti ağlarına yakınlığından yararlanan yüzlerce esnaf, hanın giriş ve ara katlarındaki dükkanları yoğun elektronik tezgahlarına dönüştürdü. 1980'li ve 1990'lı yıllarda Türkiye'deki ticari dilde Doğubank adı, yetkili distribütör fiyatlarının altında satılan paralel ithalat veya spot piyasa ürünleriyle eş anlamlı hale gelerek Anadolu'daki taşra bayilerine ve hanelere televizyon, ses sistemi, hesap makinesi ve oyun cihazları tedarik etti. Nakit döviz üzerinden yürütülen rekabetçi fiyatlama düzeni, aynı kat üzerindeki onlarca dükkan arasında anlık fiyat karşılaştırması yapılmasını sağladı.
Mikrobilgisayar Dolaşımı, Konsol İthalatı ve Modçip Atölyeleri
1980'li ve 1990'lı yıllar boyunca Doğubank İş Hanı, İstanbul'un Anadolu yakasındaki Kadıköy Yazıcıoğlu İş Hanı ile birlikte Türkiye'deki dijital oyun kültürünün fiziksel donanım omurgasını oluşturdu. Erken dönem dükkanları ithal Atari 2600 konsollarını, çok oyunlu ROM kartuşlarını, dayanıklı joystick modellerini ve ZX Spectrum, Atari 800XL ile Commodore 64 gibi 8-bit ev bilgisayarlarını piyasaya sundu; 1980'lerin sonunda ise Commodore Amiga 500 setleri ve 1084S RGB monitörleri vitrinlerde yerini aldı. 1990'lardaki konsol dönüşümü sırasında Sirkeci toptancıları, küresel üreticilerin Türkiye'de resmi kurumsal temsilcilik açmasından önce Micro Genius gibi Tayvan üretimi Famiclone cihazlarını, 16-bit Sega Mega Drive ve Super Nintendo sistemlerini, ardından CD-ROM tabanlı Sony PlayStation ve Sega Saturn donanımlarını ülkeye getirdi. Hanın üst katlarındaki bürolar ise uzmanlaşmış mikro-elektronik atölyeleri olarak çalışarak PAL/NTSC görüntü sinyali dönüşümleri, aşınmış lazer okuyucu değişimleri, EPROM yazımı ve kopya optik disklerin çalışmasını sağlayan PlayStation modçip lehimleme işlemlerini yürüttü. Sirkeci'den her gün şehirler arası otobüs ve kargo ağlarıyla sevk edilen toptan koliler, 2000'li yıllarda büyük teknoloji zincir mağazaları yaygınlaşana dek Ankara Maltepe Pazarı ve İzmir Çankaya pasajları gibi bölgesel merkezleri besledi.