GAP GAME ARCHIVE PROJECT

Türk BBS, HitNet ve FidoNet Kültürü (1992)

İnternet Öncesi Çevirmeli Ağ Toplulukları, Ankara'da ADABBS Etrafında Kurulan HitNet ve Çevrimdışı Echo-Mail Alt Kültürü

Turkey · 1992 · culture

Ticari internet bağlantısı Türkiye'deki evlere girmeden önce bilgisayar meraklıları, 12 Aralık 1992'de Ankara'da dokuz hobici tarafından ADABBS merkezli olarak kurulan Hi! Türkiye Network (HitNet) etrafında canlı bir BBS (Bulletin Board System) ekosistemi inşa etti. 1200–14400 bps modemler, FidoNet Zone 8 echo-mail protokolleri, Blue Wave ve Wolverine çevrimdışı okuyucuları ile shareware/demoscene arşivleri üzerinden işleyen bu kültür, 1996–1997'de ticari İSS'lerin yükselişiyle sona erdi.

Türk BBS, HitNet ve FidoNet Kültürü (1992)

12 Aralık 1992 Ankara: ADABBS, HitNet ve FidoNet Zone 8 Yönlendirmesi

Medya tarihçisi Ivo Ozan Furman'ın Cambridge University Press bünyesindeki New Perspectives on Turkey (2015) ve DergiPark'ta yayımlanan İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi (2024) hakemli sosyo-teknik araştırmalarının belgelediği üzere, Türkiye'de internet öncesi çevrimiçi topluluk kültürü 12 Aralık 1992'de dokuz bilgisayar meraklısının Ankara'da bir araya gelerek Hi! Türkiye Network'ü (HitNet) kurmasıyla ulusal ölçeğe kavuştu. Temmuz 1992'de Murat Ilıman (SysOp) yönetiminde Ankara'da açılan çok hatlı ADABBS'in İç Anadolu dağıtım merkezi (hub) işlevi gördüğü ağ; İstanbul, Ankara, İzmir ve Eskişehir'deki bağımsız BBS düğümlerini FidoNet Zone 8 mimarisiyle birbirine bağladı. Şehirler arası PTT telefon tarifelerinin gündüz saatlerindeki yüksek maliyeti yüzünden sistem yöneticileri, sıkıştırılmış echo-mail mesaj paketlerini gece yarısı indirimli tarifede 1200 ila 14400 bps modemler üzerinden otomatik sakla-ve-ilet (store-and-forward) zinciriyle aktarıyordu.

Blue Wave, Wolverine, Shareware Kütüphaneleri ve 1996–1997 İSS Dönüşümü

Ev telefonunu saatlerce meşgul etmemek ve kabarık faturalardan kaçınmak isteyen kullanıcılar, yerel BBS'e birkaç dakikalığına bağlanıp sıkıştırılmış mesaj paketlerini indirir, yanıtlarını ise bağlantı kesildikten sonra çevrimdışı posta okuyucularında (OMR) hazırlardı: MS-DOS tabanlı Blue Wave Türkçe karakter desteklemediği için erken dönem noktasız ASCII Türkçe yazım alışkanlığını şekillendirirken, alternatif okuyucu Wolverine Türkçe karakter desteği sunarak arşivlerde yerini aldı. Gerçek isim kullanma kuralının korunduğu tartışma gruplarının yanı sıra düğümlerde renkli ANSI karşılama ekranları, sıra tabanlı kapı oyunları (door games), PC ve Amiga shareware/ücretsiz yazılım kütüphaneleri, tracker müzik modülleri ve yerli demoscene çalışmaları paylaşılıyordu. 1996–1997 yıllarında ticari çevirmeli İSS'lerin hızla çoğalmasıyla HitNet dönemi kapansa da buradaki özdenetimli forum ve sözlük kültürü Türkiye'nin erken dönem web topluluklarının doğrudan mayasını oluşturdu.

Verification Sources